۰

آیا عربستان و مغرب در آفریقا با هم وارد رقابت شدند؟

از زمانی که شاه سعودی دستور تاسیس وزارتخانه مربوط به امور آفریقا را صادر کرد، سؤال‌هایی در مورد امکان ایجاد این وزارتخانه جدید و پشت پرده تصمیم در خصوص آن به خصوص در مقطع کنونی مطرح می‌شود.
آیا عربستان و مغرب در آفریقا با هم وارد رقابت شدند؟
 عربستان و مغرب مشترکات بسیاری دارند اما این بدان معنا نیست که یکی برای دیگری در زمینه سرمایه‌گذاری‌ها عرصه را فراهم می‌کند، بخصوص که «رباط» چند وقت پیش به آغوش اتحادیه آفریقا بازگشت.

روزنامه لبنانی «الاخبار»، در یاددشتی با ذکر مقدمه بالا آورده است: از زمانی که سلمان، پادشاه عربستان دستورالعمل‌ تاسیس یک وزارتخانه مربوط به امور آفریقا را صادر کرد و «احمد قطان»، سفیر ریاض در قاهره را مسئول پیشبرد این کار کرد، سوال‌هایی در مورد امکان ایجاد این وزارتخانه جدید و پشت پرده تصمیم در خصوص آن بخصوص در مقطع کنونی مطرح می‌شود.

تصمیم ملک سلمان فقط یک ماه پس از آن گرفته شد که «محمد ششم»، پادشاه مغرب، تأسیس وزارتخانه جدیدی درباره امور آفریقا را تصویب کرد و «محمد الجزولی» را مسئول تصدی آن کرد، وزارتخانه‌ای که منحصرا به دیپلماسی قاره سبز اختصاص داده می‌شود.

تصمیم‌های عربستان و مغرب سوال‌هایی را درباره منفعت این وزارتخانه‌ها برای کشورهایشان مطرح می‌کند و اینکه آیا بین این دو کشور بر سر مراکز نفوذ در آفریقا کشمکشی است؟

بر اساس گزارش‌های مطبوعات سعودی، تصمیم شاه عربستان در سایه اوج گیری رقابت منطقه ای و بین المللی بخصوص در شرق و منطقه شاخ آفریقا اتخاذ شده تا همچنین جلوی سرمایه گذاری‌های شخصی عربستانی‌ها که پول‌های زیادی را در آنجا تزیق می‌کنند، گرفته شود که بارزترین آن سرمایه گذاری‌های «محمد حسین العمودی»، میلیارددر سعودی و مالک پالایشگاه «سامیر» در مغرب است او پروژه‌های بزرگی هم در اتیوپی به اجرا گذاشته است.

از سوی دیگر وزارتخانه جدید عربستان با کشمکش نفوذی در ارتباط است که ترکیه و قطر را هم در کنار امارات، متحد ریاض شامل می‌شود، کشوری که پروژه‌های بزرگی در کشورهای متعدد آفریقایی دارد.

با این وجود دیدگاه دیگری وجود دارد که می‌گوید مغرب هیچ هراسی نزد عربستان ایجاد نکرده بخصوص در سایه همپیمانی محکمی که بین رباط و ریاض برقرار است.

«خالد الشکری» یک پژوهشگر امور آفریقا در دانشگاه «محمد الخامس» می‌گوید: عربستان این گونه ارزیابی می‌کند که احداث وزارتخانه امور آفریقا از سوی مغرب در مقطع کنونی موضوعی است که اساسا با حضور بالغ بر سه دهه رباط در خارج از اتحادیه آفریقا ارتباط دارد و هم اینک پس از بازگشت به اتحادیه آفریقا خواهان همکاری با همسایگان خود و جبران این قطعی روابط است، بنابراین ربطی به جستجوی مراکز نفوذ در آفریقا ندارد.

اما الموساوی العجلاوی، استاد موسسه مطالعات آفریقایی در رباط اعتقادی غیر این دارد و می‌گوید حضور رباط در آفریقا اساسا مبتنی بر تقویت سرمایه گذاری‌های مالی در کشورهای این قاره است.

وی این گونه استدلال می‌کند که مغرب پس از آفریقای جنوبی دومین کشور سرمایه گذار بزرگ در جنوب آفریقاست و آن هم با فاصله زیاد از عربستان و به طور کلی دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیج (فارس).

العجلاوی می‌گوید از زمان بازگشت مغرب به اتحادیه آفریقا در اوایل سال گذشته میلادی و درخواست وی برای پیوستن به گروه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا موج حرکت مغرب به عمق آفریقا سرعت گرفته است و بدین ترتیب مغرب به دنبال حضور متوازن خود در سطح همه قاره و داخل نهادهای پنجگانه آن است.

با این وجود آیا عربستان جا را برای مغرب در مراکز ثروت و سرمایه گذاری‌های آفریقایی بخصوص در بخش‌های بانک و انرژی تنگ می‌کند، «احمد سلیفا»، پژوهشگر موسسه مطالعات آفریقایی در این خصوص پاسخ می‌دهد که رقابت عربستان با مغرب در قاره آفریقا غیرممکن است چون به رغم سرگرمی هر دو کشور به مبارزه با تروریسم  و افراط گرایی و وجود منافع مشترک زیادی بین آنها اما این دو کشور دو الگوی مختلف را دنبال می‌کنند.

سلیفا افزود: عربستان تغییرات سیاسی بزرگی را تجربه کرده و به نفع هیچ کسی نیست که با رباط وارد نزاع اقتصادی شود بلکه می‌تواند در چارچوب کشورهای خلیج فارس و آفریقا با یکدیگر همکاری داشته باشند بخصوص که رابطه خاصی بین دو کشور برقرار است.

بر اساس گزارش اندیشکده مغربی «او سی پی پالیسی سنتر» که در نیمه ژانویه گذشته منتشر شد، مغرب دومین کشور بزرگ سرمایه گذار پس از آفریقای جنوبی در آفریقاست و  از اوایل سال 2000 موفق به انعقاد قریب به 500 توافقنامه همکاری شده است.

اما عربستان بر اساس تازه‌ترین گزارش‌های مربوط به کسب و کار در منطقه خلیج فارس دومین کشور بزرگ شورای همکاری کشورهای عربی منطقه خلیج (فارس) در میزان سرمایه‌گذاری‌ها در قاره آفریقاست.

این گزارش نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌های عربستان و امارات در آفریقا به 14.8 میلیارد دلار می‌رسد در حالی که ابوظبی با 11 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در آفریقا در سال 2017 جایگاه دوم را در جهان به خود اختصاص داده است و عربستان با حجم سرمایه گذاری 3.8 میلیاردی پنجمین سرمایه گذاری بزرگ دنیا در آفریقا محسوب می‌شود.

با وجود اینکه عربستان و مغرب مشترکاتی دارند اما مساله صحرای باختری مانع بزرگ جلوی پای رباط در تلاش آن برای تسخیر مراکز نفوذ و ثروت در قاره آفریقاست چون این قضیه هنوز حساسیت‌هایی را با کشورهای بزرگی همچون آفریقای جنوبی، نیجریه و الجزائر برانگیخته سه کشوری که بزرگ‌ترین تاثیر سیاسی را در ائتلاف بندی‌های قاره آفریقا و نهادهای آن دارا هستند.

رباط بیش از 30 سال پیش و در اوج مناقشات بر سر به رسمیت شناخته شدن صحرای غربی در این نهاد آفریقایی که بخش اعظم آن از سال 1976 در کنترل مغرب بوده است، از عضویت سازمان اتحاد آفریقا خارج شد. سازمان اتحاد آفریقا بعدها به اتحادیه آفریقا تغییر نام یافت.

همچنین سفر  قریب به چهار ماه پیش پادشاه مغرب به دوحه که به معنی شکستن حصار و تحریم علیه قطر بود نشان داد این کشور در صدد جدا کردن راه خود از عربستان سعودی است.

مغرب مخالف اتخاذ موضع مشابه امارات و عربستان و بحرین مبنی بر تحریم قطر بوده و جزء اولین کشورهایی است که به کمک قطر رفت تا از فشار حاصل از تحریم بر این کشور بکاهد.
۹۶/۱۲/۱۴
کد مطلب: 2209
نام شما

آدرس ايميل شما
نظر شما *